TDE820 Divan Edebiyatında Mensur Türler I

6 AKTS - 2-0 Süre (T+U)- . Yarıyıl- 2 Yerel Kredi

Genel Bilgi

Birim SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
TÜRK DİLİ EDEBİYATI (DR)
Kod TDE820
Ad Divan Edebiyatında Mensur Türler I
Dönem 2026-2027 Eğitim-Öğretim Yılı
Dönem Güz
Süre (T+U) 2-0 (T-U) (17 Hafta)
AKTS 6 AKTS
Yerel Kredi 2 Yerel Kredi
Eğitim Dil Türkçe
Seviye Doktora Dersi
Tür Normal
Öğretim Şekli Yüz Yüze Öğretim
Bilgi Paketi Koordinatörü Prof. Dr. HANİFE DİLEK BATİSLAM
Dersin Öğretim Elemanı Prof. Dr. HANİFE DİLEK BATİSLAM (Güz) (A Grubu) (Sor. Öğr. Ele.)


Dersin Amacı / Hedefi

Bu dersin amacı Eski Türk Edebiyatı dönemi nesrinin özellikleri, tarihi gelişimi, nesir üslupları ve mensur eser türlerinden biyografik eserlerin, tezkirelerin, münşeat mecmualarının özelliklerinin örneklerden yola çıkılarak tanıtılmasıdır.

Dersin İçeriği

Bu derste Divan Edebiyatı dönemi nesri işlenmektedir.

Dersin Ön Koşulu

Yok

Kaynaklar

Fahir İz, Eski Türk Edebiyatında Nesir, 2. Baskı, Akçağ Yay., Ank. 1996; A. Atilla Şentürk; Ahmet Kartal, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Dergâh Yay. İst. 2005; Agah Sırrı Levend, Türk Edebiyatı Tarihi, C.I, Giriş, TTK. Basımevi, Ank. 1988; Mustafa İsen, Muhsin Macit, Osman Horata, Filiz Kılıç, İ.Hakkı Aksoyak, Eski Türk Edebiyatı El Kitabı, Grafiker Yay. Ank. 2002; Başlangıcından Günümüze Kadar Büyük Türk Klasikleri, Tarih, Antoloji, Ansiklopedi, C.I-VII, Ötüken-Söğüt Yay. İst.1995-1998; Cihan Okuyucu-Ahmet kartal-M. Fatih Köksal, Klâsik Dönem Osmanlı Nesri, Kriter Yay., İst. 2009; Haluk İpekten, Mustafa İsen, Filiz Kılıç, İ.Hakkı Aksoyak, Aysun Eyduran, Şair Tezkireleri, Grafiker Yay. Ank. 2002; Mehmet Kalpaklı, Osmanlı Divan Şiiri Üzerine Metinler, Yapı Kredi Yay. İst. 1999; Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları V, Nesrin İnşâsı (Düzyazıda Dil, Üslûp ve Türler), Haz. Hatice Aynur, Müjgân Çakır, Hanife Koncu, Selim S. Kuru, Ali Emre Özyıldırım, Turkuaz Yayınevi, İst. 2010; Tahir Üzgör, Türkçe Divan Dîbâceleri, KB. Yay. , Ank. 1990; Mustafa İsen, Klasik Edebiyatımızın Dili (Bildiriler) Nazım ve Nesir, AKM Başkanlığı Yayınları, Ankara, 2017; Türk Dünyası El Kitabı, C.III, Edebiyat (Türkiye), TKAE. Yay., Ank.1998; Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Eski Türk Edebiyatı Tarihi I-II, Bilim ve Sanat Vakfı, Cilt 5, S. 9-10, İst., 2007; Süleyman Mollaibrahimoğlu, Yazma Eserler Terminolojisi, Ensar Neşriyat, İst. 2007; Günay Kut, Yazmalar Arasında, Simurg Yayınları, İst. 2005; Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Eski Türk Edebiyatı Tarihi I-II, Bilim ve Sanat Vakfı, Cilt 5, S. 9-10, İst., 2007; Abdülkerim Abdülkadiroğlu, Edebiyatta Metodoloji Açısından Elyazmaları ve Nadir Eserler Üzerine Notlar Kültürümüzden Esintiler, Ank. 1997, s.527-556; “Münşeat” mad., DİA, C.32, Diyanet Vakfı Yayınevi, İst. s, s.18-20.

Notlar

Cemal Bayak, Divan Şiiri Üzerindeki Akademik Çalışmalar ve Bir Divan İnceleme Metodu Önerisi, Journal of Turkısh Studies, Günay Kut Armağanı, C.27/I, Harvard 2003, s.179-202; Günay Kut, Metin Tesbitinde Birinci Aşama: Vezin ve Anlam, İlmi Araştırmalar, S.8, İstanbul 1999, s.189-198; İsmail E. Erünsal, Osmanlı Vakıf Kütüphanelerinde Yapılan Kataloglama Çalışmaları ve Kataloglar, Türkler Ansiklopedisi, C.XI, Yeni Türkiye Yay., Ank. 2002. s.238-250; İsmail Güleş, Devr-i Hamidi Katalogları, Müteferrika Güz 1995, S.7, s.173-180; İsmail Ünver, Arap Harfli Türkçe Metinlerin Çevirisinde Karşılaşılan Yanlışlar, Türk Dili Dergisi, S.483, Mart 1992, s.789-798; İsmail Ünver, Eski Türk Edebiyatıyla İlgili Sorunlarımız, Türk Dili Dergisi, S.500, Ağustos 1993, s.118-126; İsmail Ünver, Çeviriyazıda Yazım Birliği Üzerine Öneriler, Türkoloji Dergisi, C.XI, S.1, Ank. 1993, s.51-89; Jacques Barzun, Henry F. Graff, Modern Araştırmacı, Çev. Fatoş Dilber, TÜBİTAK Yay. Ank. 1997; Kebikeç Dergisi Sözlük Özel Sayısı, 1998, S.6; Namık Açıkgöz, Cumhuriyet Döneminde Klasik Türk Edebiyatı Çalışmaları, Cumhuriyetin 75. Yılı Münasebetiyle Cumhuriyet Döneminde Dil ve Edebiyat Paneli, (26 Ekim 1998) Van 100. Yıl Üniversitesi, Kubbealtı Neşriyat, İst. 2001, s.17-34; Ömer Faruk Akün, Divan Edebiyatı mad. TDV İA., C.9, İst. 1995, s. 389-427; Robert A. Day, Bilimsel Bir Makale Nasıl Yazılır ve Yayımlanır, Çev. Gülay Aşkar Altay, TÜBİTAK Yay. Ank.1997; Türk Dünyası Edebiyat Kavramları ve Terimleri Ansiklopedik Sözlüğü, C.I-II-III, AKM. Başkanlığı Yay. Ank. 2001; Ali Rıza Özuygun, “XVI. Ve XVII. Yüzyıl Divan Edebiyatında Nesir”, Yedi İklim, C.7, S.51, Temmuz 1994, s.11-16; Çetin Derdiyok, “Osmanlı Devrinde Mektup Yazma Geleneği”, Osmanlı Ansiklopedisi, Kültür ve Sanat, C.9, Yeni Türkiye Yay., Ank. 1999, s.731-740; Fazile Eren, “Osmanlı Hanımlarının Mektup Yazma Kurallarına Dair İki Kitap”, Ulusal Eski Türk Edebiyatı Sempozyumu (15-16 Mayıs 2009), Adıyaman, Adıyaman Ü. Yayınları, Ankara 2010, s. 283-288; H. Dilek Batislam, “Mesnevilerde Mektup Tarzı Anlatım”, İlmî Araştırmalar, Dil, Edebiyat, Tarih İncelemeleri, S.13, 17-34, İstanbul, 2002; H. Dilek Batislam, “Tokatlı Ebubekir Kânî’nin Bir Mektubu”, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, Adana, S.1, C.15, Yıl: 2006, s.181-185; H. Dilek Batislam, “Tokatlı Ebubekir Kânî’nin Mektuplarında Görülen Bazı Üslup Özellikleri”, Uluslar Arası Türk Dili ve Edebiyatı Kongresi (27-28 Ağustos 2007), Bildiriler, C.2, Türk Edebiyatında Üslûp Arayışları, İstanbul Kültür Üniversitesi, İstanbul 2009, s. 75- 88; H. Dilek Batislam, “Tokatlı Ebubekir Kânî’nin Münşeâtında Üslup Yerine Kullanılan Kelimeler”, Türklük Bilimi Araştırmaları, S.33 Bahar, Niğde, 2013, s. 45-60.; Halil İbrahim Haksever, “Münşeat Mecmuaları ve Edebiyat Tarihimiz İçin Önemi”, İlmî Araştırmalar, S.10, İstanbul 2000, s.64-76; Hasan Ali Esir, “Eğri Kalesi’nin Fethi ve Haçova Meydan Savaşı’nı Anlatan Fetih-nâme Türünde Bir Mektup”, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C.17, S.2, 2008, s. 178,190; İbrahim Kutluk, “Münşeatlar ve Günümüze Dek Gelen Mektup Betikleri Üzerine”, Türk Dili Dergisi Mektup Özel Sayısı, C.30, S.274, Temmuz 1974, s.368-378; Mengi, Mine “Klasik Türk Edebiyatında Mensur Türlerin Seyri, Tasnifi ve Tasnif Sorunları ”, Divan Şiiri Yazıları, 2. Baskı, Akçağ Yay. Ank. 2010. s.287-296; Mustafa Kutlu, “Nesir” mad. Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi, C.IV, Dergâh Yay, s.29-30; Müzahir Kılıç, “XVIII. Ve XIX. Asırda Divan Nesri”, Yedi İklim, C.7, S.53, Ağustos 1994, s.56-58; Nâmık Açıkgöz, “Divan Edebiyatında Mektup ve XVII. Yüzyıl Şairlerinden Riyâzî’nin İki Mektubu”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C.I, S.2, Elazığ, 1987, s.7-14; Nâmık Açıkgöz, “Tezkirelerde yapı ve Yapı Terminolojisi”, İlmî Araştırmalar, S.9, İstanbul 2000, s.7-22; Orhan Şaik Gökyay, “Tanzimat Dönemine Değin Mektup”, Türk Dili Dergisi Mektup Özel Sayısı, C.30, S.274, Temmuz 1974, s.17-23; Savaşkan Cem Bahadır, “Akraba Mektuplarını İçeren Bir Münşeât Mecmuası”, Journal of Turkish Language and Literature Volume:2, Issue: 3, Summer 2016, (71-84); Serhan Alkan, “XIII-XV. Asırlarda Divan Nesrine Genel Bir Bakış”, Yedi İklim, C.7, S.51, Haziran 1994, s.8-11.


Dersin Öğrenme Çıktıları

Sıra Dersin Öğrenme Çıktıları
ÖÇ01 Divan edebiyatı dönemi nesrinin genel özelliklerini kavrar.
ÖÇ02 Divan edebiyatı dönemi nesir örneklerinin biçim, içerik, dil ve üslup özelliklerini kavrar.
ÖÇ03 Divan edebiyatı döneminde yazılmış mensur eser türlerini tanır.
ÖÇ04 Divan edebiyatı döneminde yazılmış mensur biyografik eserleri kavrar.
ÖÇ05 Tezkirelerin yapısal özelliklerini kavrar.
ÖÇ06 Tezkirelerde dil ve üslup özelliklerini ayırt eder.
ÖÇ07 Münşeat mecmualarını tanır.
ÖÇ08 Divan dibaceleri ve özelliklerini kavrar.


Program Öğrenme Çıktıları ile İlişkisi

Sıra Tür Program Öğrenme Çıktıları Duzey
PÖÇ01 Bilgi - Kuramsal, Olgusal Türk Dili ve Edebiyatının tarihi ve güncel malzemesini bilimsel yöntem ve kuramsal bilgiler yardımıyla kavrar.
PÖÇ02 Bilgi - Kuramsal, Olgusal Türkolojinin temel kavramlarının önemini sıralar.
PÖÇ03 Bilgi - Kuramsal, Olgusal Dil ve edebiyat malzemelerini karşılaştırmalı yöntemlerle analiz eder. 4
PÖÇ04 Bilgi - Kuramsal, Olgusal Bağımsız veya grupla birlikte edebi metinler üzerinde çalışma yapar. 4
PÖÇ05 Bilgi - Kuramsal, Olgusal Alanı ile ilgili başvuru kaynaklarına ulaşır. 4
PÖÇ06 Bilgi - Kuramsal, Olgusal Türk Dili ve Edebiyatının tarihsel gelişim sürecini kavrar. 3
PÖÇ07 Bilgi - Kuramsal, Olgusal Edebiyat, dil ve kültür ilişkisinin kuramsal temellerini sıralar.
PÖÇ08 Bilgi - Kuramsal, Olgusal Eski ve yeni metinleri değerlendirir. 4
PÖÇ09 Bilgi - Kuramsal, Olgusal Alanı ile ilgili entelektüel birikim kazanır. 4
PÖÇ10 Bilgi - Kuramsal, Olgusal Türkolojinin gelişimini destekler.
PÖÇ11 Bilgi - Kuramsal, Olgusal Türk Dili ve Edebiyatının dünya dilleri ve edebiyatları arasındaki yerini kavrar.
PÖÇ12 Bilgi - Kuramsal, Olgusal Filolojik ve dil bilimsel bir bakış kazanır.
PÖÇ13 Bilgi - Kuramsal, Olgusal Edebi metin çözümlemede bilimsel yöntemleri ve filolojik bilgileri etkin olarak kullanır.
PÖÇ14 Beceriler - Bilişsel, Uygulamalı Türkoloji ile ilgili sorunları değerlendirir.
PÖÇ15 Yetkinlikler - Bağımsız Çalışabilme ve Sorumluluk Alabilme Yetkinliği Türkoloji ile ilgili meselelerde iletişim yetisi kazanır.
PÖÇ16 Yetkinlikler - Öğrenme Yetkinliği Dil, kültür, edebiyat ilişkisini çözümleyici çalışmalar yapar.
PÖÇ17 Yetkinlikler - Öğrenme Yetkinliği Edindiği bilgi ve birikimi aktarma becerisi kazanır. 4
PÖÇ18 Yetkinlikler - Öğrenme Yetkinliği Alanı ile ilgili bilimsel analizler yapar.


Haftalık Akış

Hafta Konu Ön Hazırlık Yöntemler
1 Divan edebiyatı dönemi nesrinin genel özellikleri. Konuyla ilgili makaleleri okuma. Öğretim Yöntemleri:
Anlatım, Soru-Cevap
2 Divan edebiyatı nesrinin tarihî gelişimini anlatan makalelerin değerlendirilmesi. Konuyla ilgili makaleleri okuma. Öğretim Yöntemleri:
Anlatım, Tartışma
3 Divan edebiyatı dönemi nesir örneklerinin biçim, içerik, dil ve üslup özellikleri. Konuyla ilgili makaleleri okuma. Öğretim Yöntemleri:
Anlatım, Alıştırma ve Uygulama
4 Divan edebiyatı döneminde yazılmış mensur eser türlerinin tanıtımı. Konuyla ilgili makaleleri okuma. Öğretim Yöntemleri:
Anlatım
5 Divan edebiyatı döneminde yazılmış mensur biyografik eserler. Konuyla ilgili makaleleri okuma. Öğretim Yöntemleri:
Soru-Cevap, Grup Çalışması
6 Tezkirelerin yapısal özellikleri. Konuyla ilgili makaleleri okuma. Öğretim Yöntemleri:
Anlatım, Soru-Cevap, Alıştırma ve Uygulama
7 Tezkirelerde dil ve üslup. Konuyla ilgili makaleleri okuma. Öğretim Yöntemleri:
Anlatım, Tartışma, Alıştırma ve Uygulama
8 Ara Sınav Anlatılan konuların ders notları ve kaynaklardan tekrar edilmesi. Ölçme Yöntemleri:
Yazılı Sınav
9 Örnek tezkire metinlerinin incelenmesi. Konuyla ilgili makaleleri okuma. Öğretim Yöntemleri:
Anlatım, Grup Çalışması
10 Değişik yüzyıllarda yazılmış tezkire metni örneklerinin benzer ve farklı yönleri. Konuyla ilgili makaleleri okuma. Öğretim Yöntemleri:
Anlatım, Tartışma, Alıştırma ve Uygulama
11 Divan edebiyatı döneminde mektup. Konuyla ilgili makaleleri okuma. Öğretim Yöntemleri:
Anlatım, Soru-Cevap, Bireysel Çalışma
12 Örnek mektup metinlerinin incelenmesi. Konuyla ilgili makaleleri okuma. Öğretim Yöntemleri:
Anlatım, Bireysel Çalışma
13 Mektup yazma geleneği ile ilgili değerlendirmeler. Konuyla ilgili makaleleri okuma. Öğretim Yöntemleri:
Anlatım, Alıştırma ve Uygulama
14 Münşeat mecmuaları ve önemi. Konuyla ilgili makaleleri okuma. Öğretim Yöntemleri:
Anlatım, Bireysel Çalışma
15 Münşeatlarla ilgili makalelerin değerlendirilmesi. Konuyla ilgili makaleleri okuma. Öğretim Yöntemleri:
Anlatım, Grup Çalışması
16 Yarıyıl Sonu Sınavları Anlatılan konuların ders notları ve kaynaklardan tekrar edilmesi. Ölçme Yöntemleri:
Yazılı Sınav
17 Yarıyıl Sonu Sınavları Anlatılan konuların ders notları ve kaynaklardan tekrar edilmesi. Ölçme Yöntemleri:
Yazılı Sınav


Öğrenci İş Yükü - AKTS

Çalışmalar Sayısı Süresi (Saat) İş Yükü (Saat)
Ders ile İlgili Çalışmalar
Ders (Sınav haftaları dahil değildir) 14 3 42
Sınıf Dışı Ders Çalışma (Ön çalışma, pekiştirme) 14 5 70
Değerlendirmeler ile İlgili Çalışmalar
Ödev, Proje, Diğer 0 0 0
Ara Sınavlar (Yazılı, Sözlü, vs.) 1 15 15
Yarıyıl/Yıl Sonu/Final Sınavı 1 30 30
Toplam İş Yükü (Saat) 157
Toplam İş Yükü / 25 (s) 6,28
AKTS 6 AKTS

Güncelleme Zamanı: 07.09.2026 10:54