TÜRKÇE
ENGLISH
Genel Bilgi
| Birim | ECZACILIK FAKÜLTESİ |
| ECZACILIK PR. | |
| Kod | ECS221 |
| Ad | Kan Biyokimyası |
| Dönem | 2026-2027 Eğitim-Öğretim Yılı |
| Yarıyıl | 3. Yarıyıl |
| Süre (T+U) | 2-0 (T-U) (17 Hafta) |
| AKTS | 2 AKTS |
| Yerel Kredi | 2 Yerel Kredi |
| Eğitim Dil | Türkçe |
| Seviye | Belirsiz |
| Tür | Normal |
| Etiket | S Seçmeli |
| Öğretim Şekli | Yüz Yüze Öğretim |
| Bilgi Paketi Koordinatörü | Doç. Dr. METİN YILDIRIM |
| Dersin Öğretim Elemanı |
Güncel dönem ders programı henüz yapılmamıştır.
|
Dersin Amacı / Hedefi
Bu dersin amacı Kan Dokusu, Kanın Genel Özellikleri, Kan Alma Yöntemleri, Plazma Proteinleri, Koagülasyon, Elektrolit ve Diğer Organik Bileşikler, Oluşumları ve Normal Değerleri, Kan pH’sı ve Asit-Baz Değerleri, Eritrosit Yapısı, Membran ve Transport Sistemleri, Hemoglobin Yapısı, O2 ve CO2 Taşınması, Bilirubin Metabolizması Demir Metabolizması, B12 ve Folat Vitaminleri Kalıtsal Kan Hastalık ları ve Tanı Yöntemleri ile ilgili kazanımlar sağlamak
Dersin İçeriği
Kan Biyokimyası dersi, kanın yapısı, fizyolojik özellikleri ve klinik önemi üzerine kapsamlı bir içerik sunar; ders kapsamında ilk olarak kan dokusu ve hücresel bileşenleri (eritrosit, lökosit, trombosit) ile kanın genel özellikleri ele alınır, ardından doğru ve güvenilir laboratuvar sonuçları için kan alma yöntemleri, pre-analitik süreçler ve numune yönetimi incelenir; devamında plazma proteinleri, koagülasyon mekanizmaları, elektrolit dengesi ve organik bileşiklerin oluşumu ile referans değerleri açıklanır; kan pH’sı ve asit-baz dengesi, tampon sistemler ve kan gazı analizleri ile birlikte değerlendirilir; eritrosit yapısı, membran özellikleri ve transport sistemleri ile hemoglobin yapısı ve oksijen/karbondioksit taşınma mekanizmaları detaylandırılır; ayrıca bilirubin ve demir metabolizması ile B12 ve folat vitaminlerinin biyokimyasal rolleri ele alınır; son olarak kalıtsal kan hastalıkları (örneğin talasemi, orak hücre anemisi, hemofili) ve bunların biyokimyasal ve genetik tanı yöntemleri incelenerek, öğrencilerin laboratuvar verilerini klinik durumlarla ilişkilendirebilme becerisi kazanmaları amaçlanır.
Dersin Ön Koşulu
yok
Kaynaklar
Tietz Klinik Kimyada Temel İlkeler Lehninger Biyokimyanın İlkeleri Harper’ın Biyokimyası Ders notları ve öğretim üyesi tarafından sağlanan sunum materyalleri
Notlar
Güncel bilimsel makaleler (SCI/SCI-E indeksli dergiler) Uluslararası veri tabanları (PubMed, ScienceDirect, Web of Science) Klinik rehberler ve protokoller Elektronik kitaplar ve açık erişimli kaynaklar Ulusal ve uluslararası kongre bildirileri Öğretim üyesi tarafından sağlanan ek materyaller
Dersin Öğrenme Çıktıları
| Sıra | Dersin Öğrenme Çıktıları |
|---|---|
| ÖÇ01 | Plazma Proteinleri, Koagülasyon, Elektrolit ve Diğer Organik Bileşikleri açıklar. |
| ÖÇ02 | 1. Kanın yapısını açıklar. |
| ÖÇ03 | 3. Kan pH’sı ve Asit-Baz Değerlerini açıklar. |
| ÖÇ04 | 4. Eritrosit Yapısı, Membran ve Transport Sistemleri, Hemoglobin Yapısı, O2 ve CO2 Taşınmasını açıklar. |
| ÖÇ05 | 5. Bilirubin Metabolizması Demir Metabolizması, B12 ve Folat Vitaminlerini açıklar. |
| ÖÇ06 | Kalıtsal Kan Hastalık ları ve Tanı Yöntemleri açıklar. |
Program Öğrenme Çıktıları ile İlişkisi
| Sıra | Tür | Program Öğrenme Çıktıları | Duzey |
|---|---|---|---|
| PÖÇ01 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Farmasötik alanda yeterli bilgiye sahip olur ve edindiği bilgileri geliştirir. | 5 |
| PÖÇ02 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Mevcut yasalar ve mevzuat doğrultusunda, etik sorumluluk ile mesleki bilgileri kavrar. | |
| PÖÇ03 | Beceriler - Bilişsel, Uygulamalı | İlaç konusunda edindiği bilgiler ile hastaya, topluma ve sağlık personeline danışmanlık hizmeti sunar, ileri düzeydeki bilgi ve becerisini eleştirel bir yaklaşımla değerlendirir. | |
| PÖÇ04 | Beceriler - Bilişsel, Uygulamalı | Eczacılık alanında tarihi ve güncel gelişmelere ulaşma, bilimsel ve kanıta dayalı verileri izleme, değerlendirme ve uygulama bilgisine sahip olur. | |
| PÖÇ05 | Beceriler - Bilişsel, Uygulamalı | Klinik eczacılık temelini öğrenerek, ilaç/hasta odaklı eczacılık uygulamalarının ve bireyselleşmiş farmasötik bakım hizmetinin sağlanmasına yardımcı olacak bilgi ve beceriye sahip olur. | 5 |
| PÖÇ06 | Yetkinlikler - Bağımsız Çalışabilme ve Sorumluluk Alabilme Yetkinliği | Eczacılık meslek ve eğitiminin gelişimine ait olay ve olguları araştırma, değerlendirme ve çözümlemede rol alır. | 5 |
| PÖÇ07 | Yetkinlikler - Öğrenme Yetkinliği | Eczacılık meslek bilgilerini, farklı disiplinlerden gelen bilgilerle bütünleştirip geliştirir ve edinmiş olduğu bilgileri toplumun sağlık düzeyinin ve yaşam kalitesinin yükseltilmesi için kullanır. | 5 |
| PÖÇ08 | Yetkinlikler - Öğrenme Yetkinliği | Temel bilimler ve temel tıp bilimlerinin kavram ve uygulamalarını ilaç ve eczacılık alanında etkili bir şekilde kullanılır, yaşam boyu öğrenme ilkesi ile bilgilerini doğru bilgi kaynakları ile günceller. | |
| PÖÇ09 | Yetkinlikler - İletişim ve Sosyal Yetkinlik | Sözlü ve yazılı olarak etkili iletişim kurar. | |
| PÖÇ10 | Yetkinlikler - İletişim ve Sosyal Yetkinlik | Atatürk İlke ve İnkılaplarına bağlı evrensel bilgi ile donanmış, Türkçeyi doğru kullanan en az bir yabancı dil bilen eczacı olarak bilgi birikimini kullanarak mesleğini yürütür. | |
| PÖÇ11 | Yetkinlikler - İletişim ve Sosyal Yetkinlik | Dış görünüm, tavır, tutum ve davranışları, profesyonel kimliği ile meslektaşlarına rol model ve topluma örnek olur. | |
| PÖÇ12 | Yetkinlikler - Alana Özgü Yetkinlik | Toplumun sağlık düzeyinin ve kalitenin yükseltilmesine yönelik sağlık politikaları ve sağlık ekonomisi, eczane yönetimi konularında bilgi sahibi olur ve farmasötik alandaki problemleri tanımlar. | |
| PÖÇ13 | Yetkinlikler - Alana Özgü Yetkinlik | Güncel sağlık ve tedavi sorunları hakkında bilgileri kavrar, bu konularda ulusal ve uluslararası toplantılara katılır ve toplum sağlığı konusunda etkin rol oynar. | 5 |
| PÖÇ14 | Yetkinlikler - Alana Özgü Yetkinlik | Hastalıklar ile ilgili temel bilgileri edinir, tedavide kullanılan ilaçlar hakkında akılcı ilaç kullanımına uygun kararlar verir. | 5 |
Haftalık Akış
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık | Yöntemler |
|---|---|---|---|
| 1 | Kan Dokusu: Yapısı, Bileşenleri ve Fonksiyonel Özellikleri | Kan dokusunun genel tanımı ve organizmadaki rolü Kanın temel bileşenleri: plazma ve şekilli elemanlar (eritrosit, lökosit, trombosit) Eritrositlerin yapısı ve hemoglobinin fonksiyonu Lökosit çeşitleri ve bağışıklık sistemindeki görevleri Trombositlerin pıhtılaşma mekanizmasındaki rolü Kanın fizyolojik fonksiyonları (taşıma, savunma, homeostaz) | Öğretim Yöntemleri: Anlatım |
| 2 | Kanın Genel Özellikleri: Fiziksel, Kimyasal ve Fizyolojik Parametrelerin Değerlendirilmesi | Bu bölümde kanın temel özellikleri kapsamlı olarak ele alınacaktır: Fiziksel özellikler: Renk, viskozite, yoğunluk, hacim (kan volümü) Kimyasal özellikler: pH (7.35–7.45), tampon sistemleri (bikarbonat, fosfat, protein tamponları), osmolarite Bileşim: Plazma (%55) ve şekilli elemanlar (%45) oranı (hematokrit) Kanın fonksiyonları: Taşıma (gazlar, besin maddeleri, hormonlar) Savunma (immün sistem) Homeostaz (ısı dengesi, pH dengesi, sıvı dengesi) Klinik parametreler: Hematokrit, hemoglobin düzeyi, elektrolitler | Öğretim Yöntemleri: Anlatım |
| 3 | Kan Alma Yöntemleri: Preanalitik Süreç, Teknikler ve Klinik Uygulamalar | Bu bölümde kan örneği alma yöntemleri ve preanalitik süreçler ayrıntılı olarak incelenecektir: Kan alma türleri: Venöz kan alma (venipunktur) Kapiller kan alma Arteriyel kan alma Venipunktur teknikleri: Uygun damar seçimi, turnike kullanımı, antisepsi kuralları, doğru tüp seçimi ve sıralaması Kapiller örnekleme: Parmak ucu / topuk kanı alma teknikleri ve kullanım alanları Arteriyel kan alma: Kan gazı analizleri için uygulama prensipleri Preanalitik faktörler: Açlık durumu, hasta pozisyonu, örnekleme zamanı, tüp türü, hemoliz riski Güvenlik ve etik kurallar: Enfeksiyon kontrolü, biyogüvenlik önlemleri, hasta kimlik doğrulama Olası hatalar ve komplikasyonlar: Hemoliz, pıhtılaşma, yanlış tüp kullanımı, örnek kontaminasyonu | Öğretim Yöntemleri: Anlatım |
| 4 | Plazma Proteinleri: Yapısı, Fonksiyonları ve Klinik Önemi | Plazma proteinlerinin sınıflandırılması: Albümin Globulinler (α1, α2, β, γ) Fibrinojen Albümin: Sentezi (karaciğer), onkotik basıncın düzenlenmesi, taşıyıcı fonksiyonları (ilaçlar, hormonlar, yağ asitleri) Globulinler: α ve β globulinler: taşıyıcı proteinler (transferrin, lipoproteinler) γ globulinler: immünoglobulinler ve bağışıklık sistemi Fibrinojen ve koagülasyon: Pıhtılaşma sürecindeki rolü Plazma proteinlerinin fonksiyonları: Taşıma Savunma (immün yanıt) Homeostaz (onkotik basınç, pH tamponlama) Klinik önemi: Hipoalbuminemi ve nedenleri Akut faz proteinleri (CRP vb.) Protein elektroforezi ve tanısal kullanımı | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Tartışma |
| 5 | Koagülasyon: Hemostaz Mekanizmaları, Pıhtılaşma Kaskadı ve Klinik Değerlendirme | Hemostazın aşamaları: Primer hemostaz (trombosit adezyonu ve agregasyonu) Sekonder hemostaz (koagülasyon kaskadı) Fibrinoliz Koagülasyon kaskadı: İntrinsik yol (Faktör XII, XI, IX, VIII) Ekstrinsik yol (Faktör VII ve doku faktörü) Ortak yol (Faktör X, V, II [protrombin], I [fibrinojen]) Trombositlerin rolü: Aktivasyon, adezyon, agregasyon ve pıhtı oluşumu Koagülasyon faktörleri: Karaciğerde sentez, K vitamini bağımlı faktörler (II, VII, IX, X) Antikoagülan sistemler: Antitrombin III, Protein C ve Protein S Fibrinoliz: Plazmin sistemi ve pıhtının çözülmesi Laboratuvar testleri: PT (Protrombin zamanı), aPTT, INR, fibrinojen düzeyi Klinik önemi: Kanama bozuklukları (hemofili vb.) Tromboz ve emboli Antikoagülan ilaçlar (heparin, warfarin) | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Tartışma |
| 6 | Elektrolitler ve Diğer Organik Bileşikler: Oluşumları, Fonksiyonları ve Normal Referans Değerleri | Elektrolitler: Sodyum (Na⁺), potasyum (K⁺), klorür (Cl⁻) Kalsiyum (Ca²⁺), magnezyum (Mg²⁺), fosfat (PO₄³⁻) Dağılımları (intraselüler / ekstraselüler) Elektrolitlerin oluşumu ve düzenlenmesi: Böbrekler, hormonlar (aldosteron, ADH), asit-baz dengesi ile ilişkisi Elektrolitlerin fonksiyonları: Sinir iletimi Kas kontraksiyonu Osmotik denge ve sıvı dağılımı Diğer organik bileşikler: Glukoz Üre Kreatinin Lipidler (kolesterol, trigliseridler) Enzimler Metabolik oluşum süreçleri: Karbonhidrat, protein ve lipid metabolizması ile ilişkileri Normal referans değerleri (genel aralıklar): Na⁺: 135–145 mmol/L K⁺: 3.5–5.0 mmol/L Ca²⁺: 8.5–10.5 mg/dL Glukoz (açlık): 70–100 mg/dL Kreatinin: 0.6–1.3 mg/dL Klinik önemi: Elektrolit dengesizlikleri (hipo/hipernatremi, hipokalemi vb.) Böbrek fonksiyon testleri Metabolik hastalıklar (diyabet vb.) | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Tartışma |
| 7 | Kan pH’sı ve Asit-Baz Dengesi: Mekanizmalar, Düzenleme ve Klinik Yorumlama | Asit ve baz kavramlarının temel tanımları pH kavramı ve biyolojik sistemlerde önemi Tampon sistemlerin genel prensipleri Karbondioksit (CO₂) ve bikarbonat (HCO₃⁻) ilişkisi Solunum ve böbreklerin asit-baz dengesindeki rolü Kan gazı analizine giriş (pH, pCO₂, HCO₃⁻) | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Tartışma |
| 8 | Ara Sınavlar | Ölçme Yöntemleri: Yazılı Sınav |
|
| 9 | Eritrosit Yapısı, Membran ve Transport Sistemleri | Eritrosit Yapısı, Membran ve Transport Sistemleri | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 10 | Hemoglobin Yapısı, Oksijen (O₂) ve Karbondioksit (CO₂) Taşınması: Moleküler Mekanizmalar, Regülasyon ve Klinik Önemi | Hemoglobin yapısı, gazların çözünürlüğü, temel asit-baz kavramları, oksijen taşınma prensipleri ve eritrositlerin temel fonksiyonlarının gözden geçirilmesi. | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 11 | Bilirubin Metabolizması: Oluşumu, Taşınması, Konjugasyonu ve Klinik Önemi | Hemoglobin yıkımı, karaciğer fonksiyonları, temel enzim reaksiyonları ve safra oluşumu ile ilgili konuların gözden geçirilmesi. | Yöntem Seçilmemiş |
| 12 | Demir Metabolizması: Emilim, Taşınma, Depolanma, Düzenlenme ve Klinik Önemi | Eritrosit yapısı, hemoglobin fonksiyonu, temel mineral metabolizması ve karaciğer fonksiyonları ile ilgili konuların gözden geçirilmesi. | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap |
| 13 | B12 ve Folat Vitaminleri: Emilim, Metabolizma, Fonksiyonlar ve Klinik Önemi | DNA sentezi, eritrosit oluşumu, temel vitamin biyokimyası ve sindirim sistemi emilim mekanizmalarının gözden geçirilmesi. | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap |
| 14 | Kalıtsal Kan Hastalıkları ve Tanı Yöntemleri: Moleküler Mekanizmalar, Klinik Bulgular ve Laboratuvar Tanısı | Eritrosit yapısı, hemoglobin fonksiyonu, temel genetik kavramlar ve kan hastalıklarının genel özelliklerinin gözden geçirilmesi. | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap |
| 15 | Yarıyıl sonu sınavları | Yarıyıl sonu sınavları | Ölçme Yöntemleri: Sözlü Sınav |
| 16 | Yarıyıl Sonu Sınavları | Yarıyıl Sonu Sınavları | Ölçme Yöntemleri: Yazılı Sınav |
| 17 | Yarıyıl Sonu Sınavları | Yarıyıl sonu sınavları | Ölçme Yöntemleri: Sözlü Sınav |
Öğrenci İş Yükü - AKTS
| Çalışmalar | Sayısı | Süresi (Saat) | İş Yükü (Saat) |
|---|---|---|---|
| Ders ile İlgili Çalışmalar | |||
| Ders (Sınav haftaları dahil değildir) | 14 | 2 | 28 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma (Ön çalışma, pekiştirme) | 1 | 5 | 5 |
| Değerlendirmeler ile İlgili Çalışmalar | |||
| Ödev, Proje, Diğer | 0 | 0 | 0 |
| Ara Sınavlar (Yazılı, Sözlü, vs.) | 1 | 10 | 10 |
| Yarıyıl/Yıl Sonu/Final Sınavı | 1 | 10 | 10 |
| Toplam İş Yükü (Saat) | 53 | ||
| Toplam İş Yükü / 25 (s) | 2,12 | ||
| AKTS | 2 AKTS | ||