TÜRKÇE
ENGLISH
Genel Bilgi
| Birim | FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ |
| MİMARLIK (YL) | |
| Kod | MM512 |
| Ad | Katılımcı Tasarım |
| Dönem | 2026-2027 Eğitim-Öğretim Yılı |
| Dönem | Güz |
| Süre (T+U) | 3-0 (T-U) (17 Hafta) |
| AKTS | 6 AKTS |
| Yerel Kredi | 3 Yerel Kredi |
| Eğitim Dil | Türkçe |
| Seviye | Yüksek Lisans Dersi |
| Tür | Normal |
| Öğretim Şekli | Yüz Yüze Öğretim |
| Bilgi Paketi Koordinatörü | Dr. Öğr. Üyesi NUR YILMAZ |
| Dersin Öğretim Elemanı |
Güncel dönem ders programı henüz yapılmamıştır.
|
Dersin Amacı / Hedefi
Bu dersin amacı; katılımcı tasarım alanının kuramsal temellerini —eleştirel mekân teorisi, deliberatif demokrasi kuramı ve toplumsal hareketler perspektifinden— sistematik biçimde irdeleyerek araştırma epistemolojisi ve metodolojisi düzeyinde derinlemesine kavrayış geliştirmektir. Bu çerçevede öğrencilerin; katılımcı eylem araştırması (PAR), ortak-tasarım ve sosyo-mekânsal haritalama gibi nitel araştırma paradigmalarının epistemolojik ve ontolojik temellerini sorgulayabilmesi, güç ilişkileri ile temsil meselelerini etik bir perspektiften çözümleyebilmesi ve söz konusu kuramsal birikimi mimari bağlamlardaki özgün araştırma problemleriyle ilişkilendirerek bağımsız, özgün ve yayına elverişli akademik çıktılar üretebilmesi hedeflenmektedir.
Dersin İçeriği
Bu ders; mimarlıkta katılımın siyasi tarihi ve kuramsal çerçeveleri, mekânsal adalet ve kimlik politikaları, katılımcı eylem araştırması (PAR), ortak-tasarım atölyeleri, sosyo-mekânsal haritalama, alan çalışması uygulaması, nitel veri analizi, tasarım aktarımı, yapay zekâ destekli katılım araçları ve veri etiği, küresel perspektifler ile akademik yazım ve yayına hazırlık konularını kapsamaktadır.
Dersin Ön Koşulu
Ön Koşul Yoktur.
Kaynaklar
• Arnstein, S.R. (1969). A Ladder of Citizen Participation. Journal of the American Institute of Planners, 35(4), 216–224. • Blundell Jones, P., Petrescu, D. & Till, J. (2005). Architecture and Participation. Taylor & Francis. • Sanoff, H. (2000). Community Participation Methods in Design and Planning. John Wiley & Sons. • Sanders, E.B.-N. & Stappers, P.J. (2008). Co-creation and the New Landscapes of Design. CoDesign, 4(1), 5–18. • Awan, N., Schneider, T. & Till, J. (2011). Spatial Agency: Other Ways of Doing Architecture. Routledge. • Reason, P. & Bradbury, H. (2008). Handbook of Action Research. SAGE Publications. • Escobar, A. (2018). Designs for the Pluriverse. Duke University Press. • Pink, S. (2009). Doing Sensory Ethnography. SAGE Publications.
Notlar
• Fainstein, S. (2010). The Just City. Cornell University Press. • Karaman, O. (2013). Urban Renewal in Istanbul. International Journal of Urban and Regional Research. • Fredericks, J. & Foth, M. (2013). Augmenting Public Participation: Enhancing Planning Outcomes. Australian Planner, 50(3). • Crawford, K. (2021). Atlas of AI. Yale University Press. [YZ etiği için] • Lefebvre, H. (1991). The Production of Space. Blackwell. • Healey, P. (2010). Making Better Places: The Planning Project in the Twenty-First Century. Palgrave Macmillan.
Dersin Öğrenme Çıktıları
| Sıra | Dersin Öğrenme Çıktıları |
|---|---|
| ÖÇ01 | Katılımcı eylem araştırması (PAR), ortak-tasarım ve sosyo-mekânsal haritalama yöntemlerinin epistemolojik temellerini ve sınırlılıklarını tartışır. |
| ÖÇ02 | Seçilen kentsel veya mimari bağlamda katılım sürecinin güç ilişkilerini ve etik boyutlarını analiz eder. |
| ÖÇ03 | Yapay zekâ destekli katılım araçlarının topluluk sesini temsil etme kapasitesini ve veri etiği boyutlarını değerlendirir. |
| ÖÇ04 | Araştırma sorusuna uygun bir katılım protokolü tasarlar. |
| ÖÇ05 | Gerçek bir toplulukla ortak-tasarım atölyesi düzenler. |
| ÖÇ06 | Alan çalışmasından elde ettiği nitel verileri bulguları mimari programa aktaran bir aktarım matrisi biçiminde düzenler. |
| ÖÇ07 | Alan çalışması sırasında karşılaştığı etik ikilemlere ilişkin kararlarını yazılı olarak gerekçelendirir. |
| ÖÇ08 | Araştırma bulgularını akademik makale ve topluluk sunumu olmak üzere iki farklı formatta hazırlar. |
Program Öğrenme Çıktıları ile İlişkisi
| Sıra | Tür | Program Öğrenme Çıktıları | Duzey |
|---|---|---|---|
| PÖÇ01 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Mimarlık kuramı, tarihi ve pratiği ile bunlarla ilişkili diğer sanatlar, teknolojiler ve insan bilimleri hakkında sahip olduğu bilgiyi uzmanlık düzeyinde geliştirerek derinleştirir. | |
| PÖÇ02 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Mimarlık, kentsel tasarım ve planlama konularında edindiği bilgiyi tasarım pratiği ya da kuramsal çalışmalarda özgün bir şekilde kullanır. | |
| PÖÇ03 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Bir araştırma süreci içinde araştırma ve değerlendirmeye ilişkin yöntemlerden amacına uygun olanını seçerek kullanır. | 5 |
| PÖÇ04 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Mimarlık konu alanı içinde bilginin doğası, kaynakları, bilgi üretimi ve bilginin sınanmasına ilişkin sorunlar konusunda eleştirel düşünce geliştirir. | 3 |
| PÖÇ05 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Sürdürülebilir tasarım, çevresel koruma ve iyileştirme hakkında sahip olduğu bilgiyi uzmanlık düzeyinde geliştirir. | |
| PÖÇ06 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | İnsan ve yaşadığı çevre arasındaki ilişkiyi yapısal, işlevsel, teknik veya estetik bakış açısıyla, disiplinler arası bilgiyle ele alarak yorumlar. | |
| PÖÇ07 | Beceriler - Bilişsel, Uygulamalı | Kuram ve uygulama alanında yetkin, estetik, teknik, ekolojik vb. gereksinmeleri karşılayacak ortamlar oluşturabilmek amacıyla, yaratıcı, analitik, yenilikçi düşünceyle bilgiyi kullanır. | |
| PÖÇ08 | Beceriler - Bilişsel, Uygulamalı | Konu alanında elde edilen veri, bilgi ve bulguları düzenlemek, yorumlamak ve sunmak için uygun analiz yöntemlerini, bilgisayar teknolojilerini ve sunum tekniklerini seçerek kullanır. | 3 |
| PÖÇ09 | Yetkinlikler - Bağımsız Çalışabilme ve Sorumluluk Alabilme Yetkinliği | Sorumluluk alarak, bağımsız biçimde veya grup içinde uyumlu olarak bir çalışmayı teorik ve pratik yönleriyle yürütür. | |
| PÖÇ10 | Yetkinlikler - İletişim ve Sosyal Yetkinlik | Toplum yararını gözeterek seçilen bir konu alanı ya da belirlenen bir problem konusunda araştırma etiği ve bilimsel etik çerçevesinde, derinlemesine araştırma yapmak veya çözüm üretmek amacıyla, uygun yöntemleri kullanarak verilere ulaşıp sonuçları yorumlayarak çeşitli ortamlarda duyurur. | 5 |
| PÖÇ11 | Yetkinlikler - Öğrenme Yetkinliği | Mimari süreçlerde ilgili bilgileri bireysel olarak edinerek seçme, değerlendirme, kayıt etme ve çeşitli uygulamalarla deneysel olarak bilgiyi üretir. | |
| PÖÇ12 | Yetkinlikler - Alana Özgü Yetkinlik | Alana özgü kavramları ve terminolojiyi bilerek, toplantı ve kongrelere katılarak sunum yaparak uygun iletişim araçlarını kullanarak düşünce ve görüşlerini toplum yararına ve etik kurallar içinde ifade eder. | |
| PÖÇ13 | Yetkinlikler - Alana Özgü Yetkinlik | Mimarlık alanı ile ilgili konularda yenilikçi etik, çevresel ve toplumsal değerleri gözeterek strateji, politika ve uygulama planları geliştirerek çalışma sonuçlarını kalite süreçleri çerçevesinde değerlendirir. | |
| PÖÇ14 | Yetkinlikler - Alana Özgü Yetkinlik | Alana özgü yurtiçi ve yurtdışında görülen güncel gelişmeleri yabancı dil bilgisini de kullanarak yayınlardan takip ederek yorumlar. | |
| PÖÇ15 | Yetkinlikler - Alana Özgü Yetkinlik | Mimarlık disiplini ile ilişkili olan bilgiyi, problem çözme ve/veya uygulama becerilerini, disiplinler-arası çalışmalarda kullanarak disiplinler arası etkileşimle bilgiyi yorumlar. | 5 |
Haftalık Akış
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık | Yöntemler |
|---|---|---|---|
| 1 | Katılımın Siyasi Tarihi: Mimarlıkta Demokratikleşme ve Topluluk Hareketleri | Sanoff (2000) Bölüm 1–2; Blundell Jones vd. (2005) Giriş | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Tartışma |
| 2 | Arnstein'dan Günümüze: Katılım Merdiveni, Güç ve Temsil | Arnstein (1969); Cornwall (2008) | Öğretim Yöntemleri: Tartışma, Anlatım |
| 3 | Mekânsal Adalet, Toplumsal Cinsiyet ve Kimlik Politikaları | Greed (1994); Hayden (2004) seçme bölümler okuma | Öğretim Yöntemleri: Tartışma, Anlatım |
| 4 | Katılımcı Eylem Araştırması (PAR): Tasarım, Etik ve Protokol | Reason & Bradbury (2008) Bölüm 1–3 | Öğretim Yöntemleri: Beyin Fırtınası, Tartışma |
| 5 | Ortak-Tasarım Atölyeleri: Kolaylaştırma Becerileri ve Yöntemler | Sanders & Stappers (2008); IDEO araçları | Öğretim Yöntemleri: Gösterip Yaptırma, Rol Oynama, Grup Çalışması |
| 6 | Ses, Görüntü ve Sosyo-Mekânsal Haritalama Yöntemleri | Pink (2009) Bölüm 2–4 | Öğretim Yöntemleri: Alıştırma ve Uygulama |
| 7 | Alan Çalışması I – Topluluk Tanıma ve Giriş Görüşmeleri | PAR protokol taslağı (öğrenci hazırlığı) | Öğretim Yöntemleri: Örnek Olay |
| 8 | Ara Sınavlar | Ölçme Yöntemleri: Sözlü Sınav |
|
| 9 | Alan Çalışması II – Ortak-Tasarım Atölyesi Uygulaması | Üye doğrulama (member checking) yöntemi | Öğretim Yöntemleri: Örnek Olay |
| 10 | Tasarım Aktarımı: Katılım Verilerinden Mimari Programa | Awan vd. (2011) Bölüm 3–5 | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Tartışma |
| 11 | YZ Destekli Katılım Araçları ve Veri Etiği | Fredericks & Foth (2013); Crawford (2021) seçme bölümler | Öğretim Yöntemleri: Örnek Olay, Tartışma |
| 12 | Küresel Perspektifler: Küresel Güney ve Çoğulcu Tasarım | Escobar (2018) Bölüm 1–2; Karaman (2013) | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Tartışma |
| 13 | Akademik Yazım: Makale Formatı ve Yayına Hazırlık -I | Hedef dergi yazım yönergesi (öğrenci seçimi) | Öğretim Yöntemleri: Bireysel Çalışma |
| 14 | Akademik Yazım: Makale Formatı ve Yayına Hazırlık- II | Hedef dergi yazım yönergesi (öğrenci seçimi) | Öğretim Yöntemleri: Bireysel Çalışma |
| 15 | Akademik Yazım: Makale Formatı ve Yayına Hazırlık-III | Hedef dergi yazım yönergesi (öğrenci seçimi) | Öğretim Yöntemleri: Bireysel Çalışma |
| 16 | Yarıyıl Sonu Sınavları | Ölçme Yöntemleri: Ödev |
|
| 17 | Yarıyıl Sonu Sınavları | Ölçme Yöntemleri: Ödev |
Öğrenci İş Yükü - AKTS
| Çalışmalar | Sayısı | Süresi (Saat) | İş Yükü (Saat) |
|---|---|---|---|
| Ders ile İlgili Çalışmalar | |||
| Ders (Sınav haftaları dahil değildir) | 14 | 2 | 28 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma (Ön çalışma, pekiştirme) | 16 | 3 | 48 |
| Değerlendirmeler ile İlgili Çalışmalar | |||
| Ödev, Proje, Diğer | 6 | 8 | 48 |
| Ara Sınavlar (Yazılı, Sözlü, vs.) | 1 | 10 | 10 |
| Yarıyıl/Yıl Sonu/Final Sınavı | 1 | 22 | 22 |
| Toplam İş Yükü (Saat) | 156 | ||
| Toplam İş Yükü / 25 (s) | 6,24 | ||
| AKTS | 6 AKTS | ||