TÜRKÇE
ENGLISH
Genel Bilgi
| Birim | SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ |
| FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ (YL) (TEZLİ) | |
| Kod | FDB759 |
| Ad | Sosyal Bilimler Felsefesi |
| Dönem | 2026-2027 Eğitim-Öğretim Yılı |
| Dönem | Güz |
| Süre (T+U) | 3-0 (T-U) (17 Hafta) |
| AKTS | 6 AKTS |
| Yerel Kredi | 3 Yerel Kredi |
| Eğitim Dil | Türkçe |
| Seviye | Belirsiz |
| Tür | Normal |
| Öğretim Şekli | Yüz Yüze Öğretim |
| Bilgi Paketi Koordinatörü | Dr. Öğr. Üyesi Emine GÖÇER |
| Dersin Öğretim Elemanı |
Güncel dönem ders programı henüz yapılmamıştır.
|
Dersin Amacı / Hedefi
Bu dersin amacı, sosyal bilimlerin tarihsel, epistemolojik ve ontolojik temellerini modern, post-pozitivist ve realist yaklaşımlar çerçevesinde ele alarak disiplinin kavramsal dönüşümünü bütüncül biçimde analiz etmektir. Ayrıca öğrencilerin postmodernizm eleştirisi ve İslami sosyal bilimler tartışmaları üzerinden sosyal bilimin geleceğine dair eleştirel ve normatif bir perspektif geliştirmesi hedeflenir.
Dersin İçeriği
Ders, Aydınlanma’dan neo-pozitivizme, post-pozitivist dönüşten eleştirel realizme ve mekanizma temelli açıklamaya uzanan sosyal bilimler felsefesinin temel tartışmalarını sistematik olarak ele alır. Program, postmodernizmin yarattığı epistemik krizi değerlendirdikten sonra İslami sosyal bilimlerin imkânı ve medeniyetler arası bilgi üretimi üzerine çağdaş tartışmalarla tamamlanır.
Dersin Ön Koşulu
Dersin Ön Koşulu Yoktur.
Kaynaklar
1. Barnes, Barry. T. S. Kuhn ve Sosyal Bilimler, çev. Hüsamettin Arslan. İstanbul: Paradigma Yayıncılık, 2008. 2. Benton, Ted ve Ian Craib. Sosyal Bilimler Felsefesi. Çev. Ümit Tatlıcan ve Berivan Binay. İstanbul: Sentez Yayıncılık, 2015. 3. Coşkun Ali. İslami Sosyal Bilimler Felsefesi. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2015. 4. Hollinger, Robert. Postmodernizm ve Sosyal Bilimler: Tematik Bir Yaklaşım. Çev. Ahmet Cevizci. İstanbul: Paradigma Yayıncılık, 2005. 5. Moles, Abraham. Belirsizliğin Bilimleri: İnsan Bilimleri İçin Yeni Bir Epistemoloji. Çev. Nuri Bilgin. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2012. 6. Trigg, Roger. Sosyal Bilimleri Anlamak. çev. Beyza Sümer ve Filiz Ülgüt. İstanbul: Babil Yayınları, 2005. 7. Gordon, Scott. Sosyal Bilimler Tarihi ve Felsefesi. çev. Hasan Kösebalaban ve Ümit Tatlıcan, İstanbul: Küre Yayınları, 2020. 8. Baert, Patrick. Sosyal Bilimler Felsefesi: Pragmatizme Doğru, Çev. Ümit Tatlıcan, İstanbul: Küre Yayınları, 2010. 9. Fay, Brian. Çağdaş Sosyal Bilimler Felsefesi. Çev. İsmail Türkmen, İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2022. 10. Wallerstein, Immanuel, Bilginin Belirsizlikleri. çev. Berivan Alataş, İstanbul: Sümer Yayıncılık, 2013. 11. Popper, Karl. Bilimsel Araştırmaların Mantığı. çev. İlknur Aka ve İbrahim Turan, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2017. 12. Bishop, Robert C. The Philosophy of the Social Sciences. New York: Continuum, 2007. 13. Collingwood, R. G. The Idea of History. Oxford: Oxford University Press, 1946. 14. Comte, Auguste. Introduction to Positive Philosophy. Translated by Frederick Ferré. Indianapolis, IN: Hackett Publishing Company, 1988. 15. Durkheim, Émile. The Rules of Sociological Method. New York: The Free Press, 1982.
Notlar
1. Hollis, Martin. The Philosophy of Social Science. Cambridge: Cambridge University Press, 1994. 2. Nagel, Ernest. The Structure of Science. Indianapolis, IN: Hackett Publishing Company, 1979. 3. Rosenberg, Alexander. Philosophy of Social Science. Boulder, CO: Westview Press, 1995. 4. Root, Michael. Philosophy of Social Science. Cambridge, MA: Blackwell, 1993. 5. Weber, Max. Max Weber: Selections in Translation. Cambridge: Cambridge University Press, 1978. 6. Winch, Peter. The Idea of a Social Science and Its Relation to Philosophy. Atlantic Highlands, NJ: Humanities Press International, 1958.
Dersin Öğrenme Çıktıları
| Sıra | Dersin Öğrenme Çıktıları |
|---|---|
| ÖÇ01 | Aydınlanma düşüncesinin sosyal bilimlerin doğuşundaki rolünü açıklayabilir. |
| ÖÇ02 | Bilimsel devrimin mekanik evren tasavvurunu ve bunun sosyal bilimlere etkisini değerlendirebilir. |
| ÖÇ03 | Empirizm, pozitivizm ve realizm arasındaki epistemik farkları ayırt edebilir. |
| ÖÇ04 | Comte, Mill, Durkheim ve Bhaskar’ın açıklayıcı yöntem anlayışlarını karşılaştırabilir. |
| ÖÇ05 | Fenomenoloji, hermenötik ve yapısalcılığın anlama yöntemine katkılarını analiz edebilir. |
| ÖÇ06 | Realist epistemolojide epistemik nesnellik ve karşı-görecelik kavramlarını açıklayabilir. |
| ÖÇ07 | Neo-pozitivizmin doğrulama, nicelcilik ve metafizik reddi ilkelerini değerlendirebilir. |
| ÖÇ08 | Popper’ın yanlışlamacılık ve eleştirel rasyonalizm yaklaşımını neo-pozitivizm bağlamında tartışabilir. |
| ÖÇ09 | Kuhn’un paradigma, normal bilim ve devrim kavramlarını açıklayabilir. |
| ÖÇ10 | Post-pozitivist bilim anlayışının sosyal bilimlerde yarattığı dönüşümü değerlendirebilir. |
| ÖÇ11 | Giddens, Bourdieu ve Wendt’in yapı–fail etkileşimi modellerini karşılaştırabilir. |
| ÖÇ12 | Mekanizma temelli açıklama ve geriye-dönük çıkarım yöntemlerini sosyal bilimsel araştırmalara uygulayabilir. |
| ÖÇ13 | Postmodernizmin rasyonalite, nesnellik ve gerçeklik eleştirilerine karşı realist ve eleştirel yanıtları tartışabilir. |
| ÖÇ14 | İslami sosyal bilimlerin epistemik ve ontolojik temellerini kavramsal olarak açıklayabilir. |
| ÖÇ15 | Modernite ve İslam epistemolojisi arasındaki farkları medeniyetler arası bilgi perspektifinden değerlendirebilir. |
Program Öğrenme Çıktıları ile İlişkisi
| Sıra | Tür | Program Öğrenme Çıktıları | Duzey |
|---|---|---|---|
| PÖÇ01 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Alanında temel bilgi ve yaklaşımları öğrenir. | 4 |
| PÖÇ02 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Alanı ile ilgili ulusal ve uluslararası düzeyde alanyazını inceleyerek değerlendirir. | |
| PÖÇ03 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | İncelediği alanyazına dayalı olarak araştırma önerileri geliştirir. | 3 |
| PÖÇ04 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Alanında ulusal ve uluslararası çalışmalar hakkında yeterli düzeyde birikim edinir. | 5 |
| PÖÇ05 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Alanında özgün araştırmalar yapar. | 4 |
| PÖÇ06 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Geliştirdiği önerilerden bir konu belirler ve bu konu hakkında rapor hazırlar. | 4 |
| PÖÇ07 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Hazırladığı araştırma raporunu tartışır ve sunar. | 4 |
| PÖÇ08 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Ulusal ve uluslararası projelerde bireysel ve ekiple çalışma becerilerini kullanır. | |
| PÖÇ09 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Alanının temel kaynaklarını bilimsel çalışmalarda kullanacak düzeyde tanır. | 5 |
| PÖÇ10 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Alanla ilgili uluslararası alanyazını izleyecek düzeyde bir yabancı dili etkili kullanır. | |
| PÖÇ11 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Üst düzey düşünme becerilerini (eleştirel düşünme, problem çözme, yaratıcı düşünme, karar verme, yansıtma) kullanır. | |
| PÖÇ12 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Çalışmalarını bağımsız ve bir ekibin üyesi olarak yürütür. | 4 |
| PÖÇ13 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Çalışmalarında bilimsel araştırma becerilerini kullanır. | 5 |
| PÖÇ14 | Bilgi - Kuramsal, Olgusal | Etik kurallara uyar. |
Haftalık Akış
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık | Yöntemler |
|---|---|---|---|
| 1 | Aydınlanma Dönemi ve Sosyal Bilimlerin Doğuşu | İlgili ve Önerilen Kaynakların Edinilmesi ve Okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 2 | Bilimsel Devrim ve Mekanik Evren Tasavvuru | İlgili ve Önerilen Kaynakların Edinilmesi ve Okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 3 | Sosyal Bilimlerde Epistemik Yaklaşımlar: Empirizm, Pozitivizm ve Realizm | İlgili ve Önerilen Kaynakların Edinilmesi ve Okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 4 | 4. Açıklayıcı Yöntem: Pozitivizm, Empirizm ve Eleştirel Realizm; Comte, Mill, Durkheim ve Bashkar | İlgili ve Önerilen Kaynakların Edinilmesi ve Okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 5 | Anlama Yöntemi: Fenomenoloji, Hermenötik, Yapısalcılık; Dilthey, Weber, Gadamer ve Levi-Strauss | İlgili ve Önerilen Kaynakların Edinilmesi ve Okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 6 | Sosyal Bilimlerde Realist Epistemoloji: Epistemik Nesnellik, Karşı-Görecelik ve Eleştirel Natüralizm | İlgili ve Önerilen Kaynakların Edinilmesi ve Okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 7 | Neo-Pozitivizm: Davranışçılık, Metafiziğin Reddi, Nicelcilik; Viyana Çevresi | İlgili ve Önerilen Kaynakların Edinilmesi ve Okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 8 | Ara Sınavlar | Ölçme Yöntemleri: Yazılı Sınav |
|
| 9 | Neo-Pozitivizm Eleştirisi: Yanlışlamacılık, Eleştirel Rasyonalizm; Karl Popper | İlgili ve Önerilen Kaynakların Edinilmesi ve Okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap |
| 10 | Post-Pozitivizm: Tarihselcilik ve Paradigma-Temelli Sosyal Bilimler; Thomas Kuhn | İlgili ve Önerilen Kaynakların Edinilmesi ve Okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 11 | Yapı-Fail Etkileşimi: Giddens, Bourdiue ve Wendt | İlgili ve Önerilen Kaynakların Edinilmesi ve Okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 12 | Realist Metodoloji: Mekanizma Temelli Açıklama, Geriye-Dönük Çıkarım ve Açık Sistemlerde Araştırma | İlgili ve Önerilen Kaynakların Edinilmesi ve Okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 13 | Postmodernizm Eleştirisi: Rasyonalite, Nesnellik ve Gerçeklik Savunusu | İlgili ve Önerilen Kaynakların Edinilmesi ve Okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 14 | İslami Sosyal Bilimler Mümkün mü? Epistemik Temeller ve Ontolojik Çerçeve | İlgili ve Önerilen Kaynakların Edinilmesi ve Okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 15 | Medeniyetler Arası Bilgi: İslam, Modernite ve Sosyal Bilimlerin Geleceği | İlgili ve Önerilen Kaynakların Edinilmesi ve Okunması | Öğretim Yöntemleri: Anlatım, Soru-Cevap, Tartışma |
| 16 | Yarıyıl Sonu Sınavları | Sınava Hazırlık | Ölçme Yöntemleri: Yazılı Sınav |
| 17 | Yarıyıl Sonu Sınavları | Sınava Hazırlık | Ölçme Yöntemleri: Yazılı Sınav |
Öğrenci İş Yükü - AKTS
| Çalışmalar | Sayısı | Süresi (Saat) | İş Yükü (Saat) |
|---|---|---|---|
| Ders ile İlgili Çalışmalar | |||
| Ders (Sınav haftaları dahil değildir) | 14 | 3 | 42 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma (Ön çalışma, pekiştirme) | 14 | 4 | 56 |
| Değerlendirmeler ile İlgili Çalışmalar | |||
| Ödev, Proje, Diğer | 3 | 10 | 30 |
| Ara Sınavlar (Yazılı, Sözlü, vs.) | 1 | 12 | 12 |
| Yarıyıl/Yıl Sonu/Final Sınavı | 1 | 14 | 14 |
| Toplam İş Yükü (Saat) | 154 | ||
| Toplam İş Yükü / 25 (s) | 6,16 | ||
| AKTS | 6 AKTS | ||